Türkiye’de Yemek: Unesco Listesi

Türkiye’nin yemeklerinden bahsedebiliriz, ama bir de Unesco’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’nde yer alanlar var! Tıpkı, Unesco’nun Yaratıcı Gastronomi Kentleri arasına kabul ettiği Türkiye’nin yemek kentleri olduğu gibi… Eğer yemeğe ve kültüre meraklıysanız Türkiye sizi fazlasıyla memnun eden bir yer! Sadece bazı ünlü yiyecekleri tattığınızda değil, aynı zamanda müthiş etkileyici gastronomi kentlerini ziyaret ettiğinizde de mutlu olursunuz. Peki, neymiş bu Unesco’da yer alan Türkiye’nin yemekleri?

Türkiye’nin gastronomi kentleri: Unesco’nun Yaratıcı Gastronomi Kentleri

Hatay

Öncelikle Hatay, teknik olarak bir kentin değil, Türkiye’nin güneyinde Akdeniz kıyısında bir bölgenin adıdır. Suriye ile iki ortak sınırı olan Hatay, büyük olasılıkla çoğu gezginin seyahat planları arasında fazlaca yer almaz. Ancak, yemeğe meraklı olanların da olmayanların da heyecanla gezeceği bir yer olan Hatay, Hatay Gastronomi web sitesine göre, 23 medeniyetten 13’ünü kucaklamış en eski yerleşim yerlerinden biridir. Baharat ve İpek Yolları üzerindeki bu yörede Araplar, Türkmenler, Çerkezler, Hıristiyanlar, Yahudiler, Ermeniler, Nusayriler (Arap Alevileri) ve Sünni Müslümanlar, yüzlerce yıl birlikte yaşamışlar.

Tüm bu etnik özelliklerin ve farklı dinlerin bir arada olmasının, bugün de halen Hatay’ın kültür ve mutfak zenginliğinin kaynağını oluşturduğu kolayca görülebiliyor. Bu özelliği Unesco’nun gözünden kaçmamış ve haklı olarak Hatay, “Gastronomi Kenti” unvanı ile ödüllendirilmiş. Hatay dendiğinde çoğu zaman Antakya ya da eski adıyla Antioch kastedilir. Mezopotamya ile Orta Doğu arasına yerleşmiş olan bu şehir, füzyon sözcüğünü daha moda olmadığı zamanlarda hak etmiş olan eşsiz bir mutfağın tadına bakabileceğiniz bir yerdir.

Bölgeye ait 600’ün üzerinde olduğu söylenen tüm Hatay yemeklerini saymak mümkün değil! Ünlü Antakya tarifleri arasında Künefe tatlısının yanı sıra çok özel bir tatlı olan Haytalı akla gelir; Haytalı, bir kat muhallebi üzerine gülsuyu dökülmüş ev yapımı vanilyalı, salepli dondurmadan oluşur ve ferahlatıcı bir tatlıdır. Bu tatlı, özel bir kaşıkla yenir.

Haytalı

Haytalı

Hatay’ı çekici kılan, yemeklerinin dışında gezmek için de birçok ilginç yerin bulunmasıdır. Hatay Arkeoloji Müzesi (Bizans ve Roma mozaik koleksiyonu ile ünlüdür), Aziz Peter Kilisesi ve Vespasianus Titus Tüneli, bunlardan sadece birkaçıdır.

Antioch Saint Pierre Church Front

Samandag4

Gaziantep

Gaziantep’in gastronomik kökleri Demir Çağı’na dayanır. Tıpkı Hatay gibi İpek Yolu üzerinde yer alan Gaziantep, farklı yerel mutfaklara ev sahipliği yapma avantajına sahiptir. Gaziantep bugün de halen işlek bir şamfıstığı, diğer kuru yemiş ve kurutulmuş meyve, baharat ve tahılların satıldığı özgün bir pazardır.

Gastro Antep web sitesinde şöyle deniyor:

Gaziantep, Yemen’den Kuzeyde Kafkaslara, doğu-batı hattında da Hindistan’dan Anadolu’nun Akdeniz bölgesine kadar yayılan alandaki kültürlerin bir karışımına sahip bir şehirdir. Şehrin mutfağı, tarih boyunca bu kültürler yumağının en güçlü unsurunu oluşturmuştur.. Gastro Antep

Gaziantep, şamfıstığı ve şamfıstıklı baklavasıyla ünlüdür. Ancak elbette şehrin mutfak deneyimi 400’ün üzerindeki yerel yemekle, bunun çok daha ötesine uzanır.

Fıstıklı Baklava

Fıstıklı Baklava

Gaziantep’e gastronomi ağırlıklı bir ziyaret planlıyorsanız, programınızda Zeugma Mozaik Müzesi’ni, Gaziantep Kalesi’ni, Türkiye’nin en büyük hayvanat bahçesi olan Gaziantep Hayvanat Bahçesi’ni ve tarihi bir pazar yerinin nasıl olduğunu size hissettirecek olan Zincirli Bedesteni de katmak üzere zaman ayırmanızı öneririz.

2013-Turquia-Gaziantep-0012.jpg

Early morning preparations in the greengrocers store / Gaziantep City / Turkey

Afyonkarahisar

Kısaca Afyon da denilen Afyonkarahisar’a, bir yerden bir yere giderken uğrayacağınız sıradan bir şehir denemez. Kaplıcaları ve termal otelleri ile ünlü olan Afyon’u sadece bu özelliği için ziyaret etmek ise büyük kayıp olur. Şehrin tarihi, Hitit medeniyeti dönemine kadar gider ve bu uzun ve zengin tarih de aynı şekilde zengin bir mutfak mirasını günümüze taşımaktadır.

Geleneksel Afyon yiyeceklerini tatma konusuna gelince; dünyaca ünlü sucuğunu, Türk lokumunu, haşhaş tohumunu, patates ekmeğini ve yukarıda sözünü ettiğimiz Unesco’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine giren keşkeğini denemek şart olur. Tabi pastırmayı ve bayramların sevilen tatlısı ekmek kadayıfını da unutmamak gerek.

Afyonkarahisar Sucuğu

Afyonkarahisar Sucuğu – Cacar60 / CC BY-SA

Afyonkarahisar’a geldiğinizde, muhteşem ahşap Ulu Camii’ni, şehre hâkim olan Kale’yi, eski kapalı çarşıyı ve kuşkusuz Osmanlı mimarisi evleriyle güzel sokakları gezmeyi ihmal etmemelisiniz.

Afyonkarahisar ve Kalesi

Afyonkarahisar ve Kalesi – Ingeborg Simon / CC BY-SA

Geleneksel Afyon Evi

Geleneksel Afyon Evi – Gargarapalvin / CC BY-SA

Unesco’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alınan Türkiyeli yiyecekler

Evet, doğru okudunuz; Türkiye’nin canlı bir yemek kültürü vardır ve bu kültürün bazı parçaları Unesco’nun listesinde yer almaktadır.

Lavaş yapımı ve kültür paylaşımı

Lavaş veya yufka ekmeği Türkiye’de sevilerek yenir. Bu ekmek tipi, Türkiye’deki geleneklerin ortaklaşa paylaştığı bir kültür simgesi sayılabilir. Ekmeğin nerede hazırlandığına, taş ya da toprak fırından hangisinde, tepside mi veya kazanda mı pişirildiğine bağlı olarak bu tip ekmek genellikle üç kişi tarafından yapılır. Bu ekmek evlerde yenen sıradan öğünlerde tüketildiği gibi, düğün, doğum ya da diğer sosyal veya dini toplantılardaki yemeklere de eşlik eder. Geleneksel olarak ise evlenen çiftlere bereket getirmesi için, düğünde komşulara bu ekmek ikram edilir.

Lavash preparation

Türk kahvesi

Türk kahvesinin hazırlanması, diğer kahve çeşitlerinden çok farklıdır. Türkiye’de kahve yapmak neredeyse günlük hayatın bir parçası olan bir ritüeldir; aynı zamanda törensel etkinliklerin de önemli bir paydaşıdır. Bazı insanların kahve fincanı içindeki telve aracılığıyla kişilerin falına bakması da çok heyecan vericidir!

Törensel Keşkek

Keşkek, düğünlerde ve dini bayramlarda kırmızı ya da beyaz et ile buğday kaynatılarak yapılan ve dağıtılan bir yahnidir. Bir gün önceden dualar okunarak yıkanan buğday, taş dibeğin (soku) içine davul-zurna eşliğinde konur. İki ila dört kişi, soku içindeki buğdayı kabuğundan ayırmak üzere tokmakla tempolu biçimde döverler. Keşkek, kemikli etin kabuksuz buğdaya katılması ve soğan, baharat, su ve zeytinyağı ilavesiyle geleneksel olarak evin dışındaki bir kazanda, gece boyunca kaynatılarak yapılır.

Türkiye’de yemeğin kültürel önemi

Türkiye’de yaşayınca, burada yemeğin günlük yaşam içindeki önemini anlıyorsunuz. Kutlama ya da matem gibi hayattaki neredeyse her durum için özel yemekler var. Amaç, paylaşmak; yemek, bağlantılı olayla birlikte paylaşmak için yapılıyor. Türkiye’de yemek yapmak halen geleneklere bağlı olarak tariflerin ve hazırlama yöntemlerinin bir sonraki kuşağa aktarılmasıyla sürdürülen bir faaliyet. Dolayısıyla da Türkiye’nin yemekleriyle ünlü şehirlerini ziyaret ederek özgün yemeklerini tatmak, benzersiz bir deneyim oluyor.

Gaziantep, Hatay ya da Afyonkarahisar’a nasıl gidilir?

Büyüleyici Hatay ve Gaziantep’e gitmek istiyorsanız, her ikisine de İstanbul bağlantılı uçuşlarla ulaşabilirsiniz. Bu iki şehre düzenli otobüs seferleri de yapılmaktadır.

Afyonkarahisar ise İstanbul, Ankara, İzmir ve Konya gibi büyük şehirlerin arasında önemli bir kesişme noktasındadır; Afyon’a ayrıca deniz kıyısındaki yerleşimlerden de kolayca ulaşılabilir. Şehirde, toplu taşıma kullanımını kolaylaştıran bir tren istasyonu da bulunur. Afyon istasyonunun güncel tren tarifesi için buraya tıklayın.

© yer alan fotoğraf ve videolar ilgili kişilere aittir
341 Paylaşımlar

Bunları da beğenebilirsiniz:

Bunları da beğenebilirsiniz:

Türkiye\'de Yemek: Unesco Listesi